Loyiha nima?

Loyiha tushunchasi

Ijtimoiy Tadbirkorlik Maktabida o’qitiladigan kurslardan biri Loyiha Tuzish va Boshqarish deb nomlanadi. Xo’sh, loyiha o’zi nima degani?

Loyiha tushunchasi

Loyiha bu aniq bir maqsadga erishish uchun kelishilgan muayyan faoliyatlar tizimidir. Buni osonroq tushunish uchun, keling loyihaning boshqa faoliyat turlaridan ajratib turadigan jihatlarini ko’rib chiqamiz:

Loyiha sxemasi bu yerga ko’chirib bo’lmadi. Ma’lumotni ko’chirayotganingizda yuqoridagi sahifadan kirib ko’chirib oling.

Demak, loyiha bu biror o’ziga xos mahsulot, xizmat yoki natijaga erishish uchun amalga oshiriladigan vaqtinchalik harakatlar majmuasi. U ma’lum bir belgilangan jadval, narx va ijro parametrlari doirasida maxsus maqsadlarga erishish uchun amalga oshiriladi.

Loyihaning vaqtinchalik bo’lgani loyiha natijasida yaratiladigan mahsulot yoki natijaga ta’sir etmaydi. Aksincha, bunday mahsulot va natijalar uzoq yillar davomida xizmat qilish uchun yaratiladi. Masalan, bino qurish loyihasining natijasida qurilgan bino ko’p yillar davomida turadi.

Loyihaga misollar quyidagilar bo’lishi mumkin:

  • Yangi mahsulot yoki xizmat turini yaratish;
  • Tashkilotning ichida o’zgarishlarni kiritish; masalan tashkilotning ichki tuzilmasini o’zgartirish;
  • Qurilish loyihalari;
  • Yangi biznes jarayonini kiritish va hokazo.

Loyihalar har bir sohaga taalluqlidir. Ijtimoiy sohada biror muayyan muammoga  yechim topish maqsadida turli loyihalar amalga oshiriladi. Ko’pincha bunday loyihalar «pilot» yoki «tajriba loyihalari» deb ataladi. Bunga sabab, muammoga yechim bo’ladigan yangi xizmat turi yoki natijaga erishish yo’li muayyan bir hududda tajribada sinab ko’riladi. Bunga misol tuman aholisini gigiena bo’yicha bilimlarini oshirish. Deylik bunday xizmat hozircha tumanda yo’q, lekin gigiena va tozalikka rioya qilmaslik ko’plab kasalliklarni qo’zg’atmoqda.  Shu muammoni hal qilish uchun tumandagi nodavlat tashkiloti aholi orasida ma’lumot tarqatish va targ’ibot ishlarini olib borish loyihasini yaratib yangi xizmat turini sinab ko’radi. Loyiha natijasi qoniqarli bo’lsa, uni butun viloyat bo’ylab doimiy ravishda amalga oshirsa bo’ladi.

Shu borada, har bir loyihani tuzganda, loyiha barqarorligini oldindan o’ylash va uni tadbirlarga singitib borish juda muhim. Loyiha tugagach unga nima bo’ladi? Kim bu ishni davom ettiradi? Unga qayerdan moliya keladi? Shu kabi savollar ustida bosh qotirish kerak va loyiha tugagach, uning o’rnida bo’shliq paydo bo’lib qolmaslikka intilish kerak.

Agar loyiha yangi mahsulot yaratish bilan bog’liq bo’lsa, yangi mahsulot turi korxonaning doimiy mahsulot ishlab chiqarish jarayoniga kiritiladi.

Loyihani boshqarish

Loyiha o’z vaqtida, unga ajratilgan byudjet chegarasidan chiqmagan holda va shu bilan birga rejalashtirilgan natijaga erishish uchun mohirlik bilan boshqarilishi kerak. Loyihani samarali amalga oshirishda bilim, malaka va uslublarni mohirlik bilan qo’llash loyihani boshqarish deb ataladi.

Har bir loyihaning o’z umri bo’ladi. Turli adabiyotlarda bunday davrlar turlicha ataladi, lekin umuman olganda har bir loyihaning umri 4 bosqichga bo’linadi. Ular:

  1. Boshlanish;
  2. Rejalashtirish;
  3. Ijro etish;
  4. Yakunlash.

Yana bir muhim bosqich bu Monitoring va nazorat qilish bosqichi bo’lib, lekin u har bir yuqoridagi bosqichlarda ro’y beradi; shuning uchun uni doim ham alohida bosqichga ajratmaydilar.

Boshi ————————————————————————————————> Yakuni

Boshlanish davrida loyihaning maqsad va vazifalari, shuningdek mas’uliyatlar aniqlanadi. Loyiha nizomi, uning umumiy qiymati va manfaatdor tomonlar aniqlanadi.

Rejalashtirish davrida, loyihaning batafsil ish rejasi, moliyaviy rejasi, tadbirlar jadvali va boshqa tafsilotlari ishlab chiqiladi. Loyiha jamoasi tuziladi.

Ijro etish davri eng uzun davr bo’lib, barcha tadbirlar shu davrda amalga oshiriladi.

Tugatish davriga kelganda barcha tadbirlar tugab bo’ladi, shartnomalar berkitiladi va hujjatlashtirish ishlari ro’y beradi. Loyiha natijalari baholanadi. Loyiha natijasiga ko’ra keyingi bosqichga tavsiyalar beriladi. Agar yangi mahsulot yaratilgan bo’lsa, uni doimiy ishlab chiqarishga o’tkaziladi va  loyiha rasmiy ravishda berkitiladi.

Shu borada Monitoring va nazorat qilish jarayoniga ham to’xtalib o’tsak. Bu juda muhim jarayon bo’lib, unda loyiha qanday ketayotgaligi to’g’risida ma’lumot yig’ib boriladi va agar kerak bo’lsa loyihaga o’zgartirishlar kiritiladi.